Określenie „arteterapia”, które pojawiło się w piśmiennictwie anglojęzycznym w latach 40-stych XX wieku (art. Terapy) etymologicznie wywodzi się od łacińskiego arte oznaczającego: „wykonanie czegoś doskonale, po mistrzowsku” i skojarzonego z ars oznaczającego „sztukę” oraz od greckiego therapeuέin oznaczającego: „opiekować się, oddawać cześć” i w szerszym kontekście po prostu: „leczyć”. Arteterapia to zatem wykorzystanie twórczości w celach leczniczych.

Konkretne działania arteterapeutyczne są instrumentem określonej koncepcji terapeutycznej. Dlatego też sama technika arteterapeutyczna jest narzędziem działań psychologicznych, wprowadzanych przez arteterapeutę  w odpowiednim czasie po to by realizować zamierzenie twórcze prowadzące do uzyskania terapeutycznej zmiany. Każdy bez względu na wiek, płeć, swoje aktualne samopoczucie i światopogląd może korzystać z jej dobrodziejstw, bowiem bazą dla arteterapii jest sztuka, która poprzez świadome działania artystyczne pozwala na rozwiązanie wielu problemów.

Arteterapia wykorzystuje do celów leczniczych terapeutyczne formy plastyczne, muzyczne, literackie i teatralne. Tak szeroko pojęta sztuka daje możliwość symbolicznego wyrazu trudnych przeżyć, doświadczeń i emocji  w bezpiecznych warunkach, w formie mówienia „nie wprost”. Obniża napięcie  i pomaga nazwać problem.

Poprzez spotkania indywidualne i warsztaty grupowe człowiek może nawiązać nowe i jakościowo inne kontakty, uczyć się asertywnego wyrażania myśli i doznań. Celem działań arteterapeutycznych jest zrozumienie codziennych problemów, poprawa ich wyrazu, interpretacja i rozwój osobowości. Lecznicza funkcja sztuki pozwala wyjść poza własną perspektywę, polepszyć jakość życia. Terapia poprzez sztukę ma bardzo szerokie zastosowania, może pomóc wszystkim ludziom chcącym skorzystać z jej możliwości.

Sama arteterapia w swoich działaniach przybiera wiele różnych form. Wyróżniamy, więc:

● terapię za pomocą sztuk plastycznych (plastykoterapia) – w terapii wykorzystywane są techniki plastyczne: rysunek, malarstwo, rzeźba, grafika, collage; forma artystyczna jest równie ważna jak i stworzone dzieło, stąd też wybranie samej techniki plastycznej jest już pierwszą wskazówką w rozwikłaniu problemu pacjenta – malowanie farbami lub delikatne użycie miękkiego ołówka pozwala na pewne wnioski dotyczące jego sfery emocjonalnej i samooceny; stopniowo pozwala na coraz pełniejsze i swobodniejsze wyrażanie siebie. Plastykoterapia jest szczególnie polecana dla ludzi, którzy czują się ograniczeni i przytłoczeni przez innych, ponieważ dostarcza im przestrzeni, pozwalając na swobodną twórczość,

● Choreoterapię, czyli terapię tańcem, ruchem – pozwala ona wyrazić ludziom ich doświadczenia emocjonalne związane z kontaktem cielesnym i dotykowym. Jest techniką szczególnie pomocną przy rozwiązywaniu problemów pochodzących z okresu wczesnego dzieciństwa, kiedy do komunikowania się używane jest nasze własne ciało, gdyż mowa werbalna nie jest jeszcze dobrze rozwinięta. Można wykorzystywać rekwizyty, pomoce z Sali gimnastycznej. Polecana dla każdej grupy wiekowej. Dodatkową zaletą tej formy terapii jest wzmocnienie ciała poprzez systematyczne powtarzane sekwencje taneczne, co oczywiście niejednokrotnie ma dobroczynny wpływ na psychikę,

● Muzykoterapię – w procesie terapeutycznym wykorzystuje się własny głos, instrumenty muzyczne, lub nagrania. Muzyka jest bardzo dobrym medium w porozumiewaniu się, może służyć nawiązywaniu relacji międzyludzkich i rozwiązywaniu problemów emocjonalnych (szczególnie w wyrażaniu  i nawiązywaniu emocji). Warto zauważyć, że odpowiednio dobrany repertuar muzyczny działa również relaksująco; fakt ten wykorzystywany bywał niejednokrotnie przez twórców technik relaksacyjnych,

● Dramatoterapię – wykorzystuje różne formy dramatu. Poprzez odgrywanie ról osoby uczestniczące w zajęciach zdobywają samowiedzę, rozwijają wyobraźnię i poczucie sprawstwa; odgrywanie ról pomaga w uświadomieniu sobie własnych przekonań i uczuć, jak i pozwala wypróbować nowe sposoby zachowania; często posługuje się mitem lub metaforą – w ten sposób możliwe jest uwolnienie się od wspomnień i niepokojów oraz lepsze zrozumienie siebie,

● Biblioterapię – terapię z wykorzystaniem literatury: książek, publikacji literackich, albumowych. Taka terapia pobudza wyobraźnię, pozwala utożsamić się z bohaterami literackimi i na tej bazie przepracować własne problemy,

● Poezjoterapię – terapia za pomocą recytowania, pisania lub czytania poezji. Pozwala na wyrażenie w formie zawoalowanej swoich lęków i niepokojów. Sama zaś lektura poezji uspokaja, pozwala na uzyskanie dystansu do siebie         i własnych problemów,

● Estetoterapia – polega na kontakcie z dziełami sztuki, pięknym otoczeniem, jest zatem leczeniem poprzez doznania estetyczne. Jedna ze starszych historycznie form pracy z osobą z zaburzeniami psychicznymi. Zakłada się                w niej kojące oddziaływanie piękna na psychikę człowieka.

 

Warto przy tym zauważyć, że w zasadzie każda z wymienionych wyżej form terapii, czy też arteterapia w ogóle może przyjąć zarówno formę czynna: chory maluje, gra na instrumencie, śpiewa, tańczy, występuje w sztuce, jak              i formę bierną: chory ogląda obrazy, słucha muzyki, jest widzem na przegotowanym spektaklu itp. Oczywiste jest, że forma czynna, jako pełniej angażująca pacjenta jest bardziej wskazana, nie znaczy to jednak, że należy lekceważyć wpływ biernego uczestnictwa w sztuce na samopoczucie i stan psychiczny jednostki.

W formie czynnej u pacjenta zachodzi proces twórczy, musi on zatem osiągnąć pewien stan ducha, odpowiednie nastawienie.                             

Dzięki powyższym arteterapia pozwala na:

● rozwijanie własnych działań twórczych,

● pozawerbalne porozumiewanie się,

● uzewnętrznianie świata własnych przeżyć i odczuć,

● zaspokajanie potrzeb: akceptacji, bezpieczeństwa, współuczestniczenia,  bycia rozumianym i docenianym,

● zrozumienie własnych pragnień, potrzeb,

● pobudzenie sensoryczne – wielozmysłowe postrzeganie świata,

● poznawanie innych – zmiana optyki widzenia swoich problemów,

● akceptacja siebie i innych,

● kreowanie przestrzeni, poznawanie dystansu i granic,

● tworzenie pozytywnych nawyków i reakcji,

● relaks, przyjemność, odpoczynek.

 

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Szydłowcu

Realizacja: IDcom-jst.pl